Expositie Rembrandthuis

In oktober 2016 belde Jan Six X met de directeur van het Rembrandthuis Lidewij de Koekkoek en vertelde haar over de ets – daarna ging het balletje rollen.

Het beroemdste portret van Rembrandt, is het portret dat hij in 1654 van zijn vriend Jan Six heeft geschilderd. Veel minder bekend is dat hij al in 1647 een nieuwe standaard heeft gezet voor het portretteren in etsvorm. Ook op die ets zien we Jan Six, nu min of meer nonchalant geleund tegen een raamkozijn. Rembrandt maakte voor deze ets verschillende voorstudies en ook van de ets zelf zijn meerdere versies bekend. Van Rembrandt dan… maar óók van de kunstenaars die Rembrandt zoude n imiteren. Die imitaties leveren weer een prachtig verhaal op – en een groot deel daarvan is verzameld door de familie Six. Het Rembrandt heeft er een kleine maar krachtige expositie van samengesteld die u nog tot 3 september kunt bezichtigen.

De expositie vertelt het verhaal van het tot stand komen van de ets van Rembrandt én van wat die ets in de kunstwereld teweeg bracht – een navolging die een opmerkelijk bewijs is van de mate waarin de ets van Rembrandt werd gewaardeerd.

Die expositie vertelt óók het verhaal van de vriendschap tussen Jan Six en Rembrandt van Rijn – en over de interpretaties daarvan. Het mag niet verbazen dat de kunstminnende familie Six juist veel van Rembrandt heeft verzameld. Eén van de jongste telgen uit die familie, Jan Six X van Hillegom, heeft er zelfs een grote passie voor ontwikkeld. Hij was ook aanwezig bij de opening en gaf ons zijn visie op deze beroemde vriendschap.

Een vrolijke Jan Six X

Waar soms wordt gesteld dat de vriendschap tussen Rembrandt en Jan Six ophield toen laatstgenoemde failliet ging, denken de Sixen daar zelf heel anders over. Jan Six X denkt dat het heel goed mogelijk is dat hun vriendschap verwaterde nadat Jan Six met de dochter van Nicolaes Tulp trouwde. Six X veronderstelt dat Tulp het samenwonen van Rembrandt met diens huishoudster zou hebben afgewezen.

Want in ieder geval aanvankelijk was er echt meer dan een puur zakelijke verhouding tussen de twee Nieuwmarktbuurtbewoners. De passie waarmee Rembrandt zich op de opdrachten van Jan Six werpt, doet in ieder geval zoveel vermoeden. Kijk maar eens naar de eerste tekening die Rembrandt maakte voor zijn ets. Bij die ‘tekening-als-voorstudie’ legt Six X dat er een hond op is afgebeeld, als ultiem symbool van trouw en vriendschap. Die hond ontbreekt later op de ets – met alle speculaties van dien. Six X gaat ervan uit dat de eerste Jan Six die hond helemaal niet waardeerde… hij zou veel meer als kunstminner en intellectueel willen worden verbeeld.

Tekening met pen en bruine
inkt (ca. 1647) (Collectie Six)

Jan Six X van Hillegom vertelt ons dat hij alle imitaties van de ets is gaan verzamelen; hij heeft er een stuk of tachtig nu. Toch is en blijft er natuurlijk één de belangrijkste – de ‘echte’ ets. Over de mooiste ets, in de rechterhoek van de expositieruimte, legt Jan Six X uit dat zijn overgrootvader die heeft laten drukken en dat Six X hem zelf van zijn grootouder heeft gekregen op zijn dertiende verjaardag. Jan Six X heeft een traditie geschapen door de ets ook weer aan zijn zoon cadeau te doen, die hem – hopelijk – op diens beurt weer door zal schenken aan zijn, nu vierjarige, zoon.

Een groot deel van de expositie gaat over imitatie en interpretatie. De beroemde  Jan Willem Pieneman schildert een Rembrandt terwijl die naar een afdruk van de beroemde ets kijkt in zijn atelier aan de Jodenbreestraat… maar Herman ten Kate spant de kroon als het gaat om een fantasierijke interpretatie van dit verleden.

Jan Six en zijn moeder op
bezoek bij Rembrandt in zijn atelier door
Herman ten Kate (1851) (Collectie Six)

Jan Six X vertelt bij het schilderij van Ten Kate dat je kunt zien hoe Rembrandt Six’ moeder Anna Wijmer aan het schilderen is, terwijl Six zelf toekijkt. Ten Kate schildert daarbij de kinderen van Six, waarvan de eerst (Jan Six II) geboren wordt in 1668. Dat is een beetje vreemd, want moeder Anna wordt in 1641 geschilderd door Rembrandt! Ook grappig – Rembrandt lijkt de aandacht van Jan Six te willen verleggen naar een ezel met een portret achter hem – het beroemde olieverfportret? – dat ook pas weer in 1654 is geschilderd!! Een vrolijke vermenging van jaartallen en gebeurtenissen!

 

…en als je dat soort details kent, gaat de expositie nog veel meer leven. Het is ook echt een prachtig stukje kunstgeschiedenis in een prachtig museum. Gaat dat zien – nogmaals: tot 3 september!